Jedzenie i odżywianie Naszego organizmu to jedna z jego najbardziej podstawowych potrzeb fizjologicznych. Na co dzień spożywamy różne posiłki, zaczynając zwykle od śniadania, poprzez obiad, przekąski, a kończąc na kolacji. W ich skład wchodzą przeróżne produkty i składniki, z którymi Nasz przewód pokarmowy musi sobie radzić non stop. Żołądek, przełyk i jelita pracują nawet wtedy, kiedy już dawno jesteśmy po posiłku. A co z jamą ustną?
Jama ustna to pierwszy odcinek wspomnianego przewodu pokarmowego. To tutaj rozpoczyna się trawienie cukrów przez enzymy trawienne, rozdrabnianie pokarmów za pomocą
zębów oraz jego nawilżanie śliną. W odróżnieniu od pozostałych odcinków przewodu pokarmowego w jamie ustnej nie zalega jedzenie. Wszystko co przegryziemy, połykamy i dzięki temu przesuwamy dalej. Niestety, część resztek pokarmowych może odkładać się w przestrzeniach międzyzębowych i tworzyć biofilm- płytkę nazębną, którą z rozkoszą delektują się bakterie.
Przestrzenie, jakie mamy między zębami są niezwykle wąskie i trudnodostępne dla szczoteczki. Z racji tego Polskie Towarzystwo Stomatologiczne zaleca dodatkowe korzystanie z nici dentystycznej i/lub płynów do higieny jamy ustnej.
Jak prawidłowo dbać o zęby?
Wytyczne Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego dzielą się ze względu na poszczególne grupy wiekowe.
- Podstawę higieny jamy ustnej dzieci w wieku przedszkolnym powinno stanowić regularne oczyszczanie zębów za pomocą szczoteczki manualnej z miękkim włosiem oraz pasty z zawartością fluoru w ilości 1000 ppm. Z racji niedostatecznego wykształcenia zręczności manualnej przez dzieci do 8. roku życia, za efektywne szczotkowanie ich zębów odpowiedzialni są rodzice.
- Gdy dziecko staje się nieco starsze i osiąga wiek wczesnoszkolny, podstawą higieny, oprócz odpowiednio większej szczoteczki manualnej, powinna stanowić pasta do zębów z fluorem o stężeniu 1450 ppm oraz nić dentystyczna, służąca do czyszczenia przestrzeni międzyzębowych. Ciekawą metodą, która pozwala oceniać skuteczność szczotkowania jest wybarwianie płytki nazębnej za pomocą tabletek lub płukanek wybarwiających.
- W przypadku dzieci najstarszych wybór szczoteczki zależy od własnych upodobań. Na rynku dostępne są szczoteczki manualne, soniczne czy elektryczne, a skuteczność szczotkowania nie zależy od rodzaju, a w głównym stopniu od prawidłowego sposobu jej użytkowania. W oczyszczaniu zębów pomaga pasta z fluorem o stężeniu 1450 ppm oraz akcesoria wspomagające czyszczenie, takie jak nici dentystyczne, szczoteczki międzyzębowe czy irygatory.
Dlaczego higiena jamy ustnej jest tak ważna?
Próchnica dotyka niemal wszystkich dorosłych, a w 2019 roku wolnych od choroby próchnicowej było jedynie 40,37% dzieci w wieku szkolnym. Co ważne, próchnica w zębach mlecznych to także wyższe ryzyko rozwoju choroby w uzębieniu stałym. Główną przyczyną próchnicy są bakterie zasiedlające jamę ustną (Streptoccocus mutans i Lactobacillus). Mikroorganizmy te, metabolizując cukry (szczególnie sacharozę- cukier stołowy) dostarczane wraz z pożywieniem, produkują kwasy, które uszkadzają szkliwo zęba i przyczyniają się do utraty minerałów w nim zawartych.
Niestety, choroba próchnicowa to nie tylko chore i brzydko wyglądające zęby. Nieleczona próchnica może prowadzić do chorób ogólnoustrojowych, chorób serca, nerek czy mózgu, a także do zaburzeń mikrobioty jelitowej i wpływać na rozwój SIBO.
Próchnica dotyczy zdecydowanej większości dorosłych. W jednym z badań wśród Polaków w wieku 45-74 lat występowanie próchnicy stwierdzono u 100% badanych mężczyzn. Inne badanie przeprowadzone w latach 2016-2020 dostarcza nam danych o tym, że 75% 12-latków oraz 90% młodzieży w wieku 15-18 lat zmagało się z próchnicą. Dzieci w wieku przedszkolnym wcale nie wypadają lepiej. Około 40% trzylatków w Polsce ma próchnicę, która zajmuje średnio 1-2 zęby.
Co jeść, aby mieć zdrowe zęby?
Pewnie większość z Nas już wie, że najbardziej szkodliwym dla szkliwa są cukry proste. Wspomnieliśmy też o tym we wcześniejszej części artykułu. Okazuje się, że nie tylko ograniczanie słodyczy może uratować zęby przed chorobą. Wsród zaleceń Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego znajdziemy szereg rad dotyczących prawidłowego żywienia.
- Odpowiednia przerwa; Bardzo ważne w profilaktyce próchnicy jest zapewnienie jamie ustnej odpowiedniego odpoczynku. Zalecanym odstępem miedzy posiłkami są minimum 2 godziny. W tym czasie dobrze jest zrezygnować w szczególności ze słodyczy i innego rodzaju węglowodanowych przekąsek. Może się okazać, że zamiast nakarmić siebie, dodatkowo nakarmimy chorobotwórcze bakterie.
- Ograniczanie spożywania słodkich napojów i przekąsek ogółem; Wiedząc, że sacharoza jest główną pożywką dla bakterii jamy ustnej dobrze jest opierać dietę o niskoprzetworzone produkty, włączyć więcej pełnoziarnistych wyrobów oraz warzyw czy owoców, najlepiej twardych i surowych. Produkty miękkie, takie jak słodkie bułki, żelki czy cukierki toffie, łatwo przyklejają się do zębów, co prowadzi do szybszego rozkładu i niszczenia szkliwa. Dużo lepszym wyborem mogą okazać się orzechy, surowe owoce czy gorzka czekolada. W celu niedostarczania bakteriom pożywki, pragnienie powinno gasić się wyłącznie wodą, a po soki owocowe, słodzone napoje gazowane czy słodzone przetwory mleczne sięgać sporadycznie. Na rynku coraz łatwiej dostępne są słodycze czy napoje słodzone sztucznymi słodzikami. Na szczególną uwagę zasługą ksylitol i erytrytol, gdyż zauważono ich przeciwpróchnicowe działanie. Jednakże, słodziki te nie są idealnym zbawieniem i nie pozostają bez winy. Ich nadmierne spożycie może przyczynić się do wystąpienia dolegliwości jelitowych, dlatego ich ilość w ciągu dnia rownież warto jest monitorować.
- Szczotkowanie zębów po posiłkach; proces ten może wydawać się trudny i niekiedy nieosiągalny. Dobrym rozwiązaniem mogą okazać się bezcukrowe gumy do żucia, które, zastosowane od razu po posiłku, stymulują wydzielanie śliny. Ta z kolei wykazuje zdolności zobojętniające kwasy produkowane przez bakterie chorobotwórcze, co będzie chronić szkliwo zębów.
Dbanie o odpowiednią higienę jamy ustnej może stać się przyjemnym nawykiem, który z pewnością zaowocuje zdrowiem w późniejszych latach życia. Wspólne mycie zębów z dzieckiem, stosowanie barwników płytki nazębnej czy śpiewanie 2-minutowych piosenek w trakcie szczotkowania pomogą wykształcić rutynę, z którą dziecko będzie dorastać w zdrowiu i radości. Ponadto odpowiednia dieta oparta o niskoprzetworzone produkty oraz warzywa i owoce to klucz do dłużeszgo życia. Odpowiednie nawyki naszych pociech kształtujemy od najmłodszych lat, by żyły długo i szczęśliwie!
Źródła:
https://ptsd.net.pl/wytyczne/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10252836/pdf/ijerph-20-06005.pdf
https://www.researchgate.net/publication/388548545_Oral_health_behaviors_and_tooth_decay_at_the_age_of_12_and_15-18_year s_in_Poland
https://www.mars.com/pl-pl/news-and-stories/press-releases-statements/swiatowy-dzien-zdrowia-jamy-ustnej-w-trosce-o-usmiech